Figa z makiem w wersji biżuteryjnej, czyli mano figa.

Figa z makiem w wersji biżuteryjnej, czyli mano figa.

Mano figa lub mano a fica był pospolitym, ale przy tym bardzo niegrzecznym gestem w minionych stuleciach. W biżuterii występuje do dziś. Co dokładnie oznacza?

fot. marteau.co https://www.marteau.co

Przywieszki i zawieszki z ręką są obecne w historii już od kilku tysięcy lat. Zaciśnięta pięść z kciukiem wystającym między palcem wskazującym a środkowym ma wiele różnych znaczeń. Specyficzna symbolika, która dała początek urokowi nazywanemu mano figa,  pochodzi z etruskich Włoch. We Włoszech znak ten znany jest jako mano in fica („figowa ręka”).

Drugie znaczenie wzięło się z podobieństwa ułożenia palców do żeńskich narządów płciowych.

W języku włoskim mano oznacza rękę. Włoskie określenie na żeńskie genitalia to female vulvafico oznacza figę.  Jak widzisz, gest kciuka i pięści to dobitny symbol seksu. Owszem, jest pradawnym nieprzyzwoitym gestem, ale także jednym z lepiej znanych symboli ochronnych skierowanych przeciwko złemu spojrzeniu. Tak, tak, nawet w XXI wieku zabobony są nadal aktualne.  

Gest jest używany przeciwko złemu oku (spojrzeniu urocznemu) w przekonaniu, że nieprzyzwoitość służy odwróceniu uwagi od zła. Bez względu na to, czy jest to gest apotropeiczny (czyli odpędzający urok), czy też noszony jest jako amulet, mano figa służy magicznej ochronie przed złym okiem.

W przeszłości noszono zawieszki mano figa jako odniesienie do płodności, męskości i dobrych czasów (figa ma również bliskie więzi z Bachusem, bogiem płodności; to jego święty owoc). Figa była kojarzona przez Rzymian z żeńską płodnością i erotyzmem.

Rączki noszone jako biżuteria tradycyjnie były zrobione ze srebra lub korali w kolorze czerwonym, świętych elementów przeznaczonych Lunie, bogini księżyca i Wenus, bogini miłości. Starsze neapolitańskie mano a fica były również rzeźbione z koralowców.

Neapolitański zwyczaj tworzenia rąk mano a fica ze srebra i krwawych korali wskazuje na kulturowe przetrwanie związku między gestem a kultem starożytnej rzymskiej bogini.

Nawet w literaturze znajdziesz sposób użycia mano a fica. Doskonały przykład na to jest zawarty w „Boskiej Komedii” Dantego (Inferno, Canto XXV) i jest powszechnie reprezentowany w średniowiecznych obrazach przez Człowieka Boleści:

To rzekłszy, złodziej podniósł pięści obie,
W każdej sterczała figa* jak gwint w śrubie,
A krzyczał bluźniąc: «Boże, przyjm to sobie!»

*podniósł pięści, a w każdej sterczała figa — gest wyrażający pogardę i szyderstwo. [przypis redakcyjny]
https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/boska-komedia.pdf

Za sprawą kolonizacji ten symbol figi dotarł do krajów Ameryki Południowej. Mieszkańcy Brazylii uważają, że nieprzyzwoitość gestu odwraca uwagę złych duchów od wniknięcia w duszę noszącej go osoby. Ze względu na bliskie związki gestu z kobiecością i macierzyństwem, małą czarną figę przywiązują do nadgarstka dziecka, aby zapobiec nieszczęściu. Ot, zabobon czy nie, to kolejne znaczenie mano figa.

Popularny gest występuje głównie we Włoszech i Ameryce wśród potomków włoskich imigrantów. Pojawia się również na peruwiańskim amulecie. Dziś mano figa jest ceniona przez Brazylijczyków za szczęście, dobrobyt i ochronę.

Figa oznacza seks w Japonii, a także literę T w amerykańskim języku migowym. To także oznaczenie na hasło: „figa z makiem, nie pchaj nosa w nie swoje sprawy“. 

W Rosji, na Litwie i w Polsce gest jest stosowany w przypadku odmowy zrobienia czegoś. Na przykład, jeśli o poprosisz dziecko o coś, a dziecko nie chce wykonać prośby, może wykonać taki gest. To będzie odmowa. W ostatnich dziesięcioleciach ten gest był zapomniany, ale nasi rodzice na pewno go pamiętają. 

W wielu krajach, takich jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Irlandia, Francja, Hiszpania, Dania i Czechy, znak ten nie ma obscenicznego znaczenia i jest używany w grze, w której gracz „kradnie“ czyjeś noski. Zwykle robi się to z małymi dziećmi, gdy gracz udaje, że bierze nos, a następnie mówi: „mam nos“. Kciuk przedstawia „skradziony“ nos trzymany między palcem wskazującym a środkowym gracza.

W Portugalii jest to gest szczęścia, a nawet życzenia powodzenia.

Bez względu na swoje pochodzenie, zawsze jest to symbol pomyślny, ochronny. Przypomina także inne gesty i obrazy rąk, które odwracają uwagę od zła. Mowa tu o ręce hamsy czy mano cornuta (rogatej ręce).

Ostatecznie, mano a fica ma tak szeroki zakres symboliki, że bardzo łatwo jest go nasycić wybranym przez siebie znaczeniem. To fantastyczny znak kobiecości, a także dobre nawiązanie do starożytności, dlatego jest chętnie wykorzystywany w jubilerstwie.